Moeite met omdraaien of opstaan door Parkinson? Ontdek waar je op let bij matras, bodem en bedhoogte, met inzichten van slaapfysiotherapeut Hidde Hulshof.
Moeite met omdraaien in bed? Laat je slaap meten.
Het korte antwoord
Bij de ziekte van Parkinson draait een goed bed vooral om bewegingsvrijheid: kunnen omdraaien, naar de rand schuiven, rechtop komen en veilig opstaan. Een matras waarin je diep wegzakt voelt in de winkel misschien comfortabel, maar maakt draaien 's nachts zwaarder. Kies daarom voor een balans tussen drukverdeling, stabiliteit en veerkracht, let op bedhoogte en een stevige bedrand, en test een bed door erin te bewegen, niet alleen door erop te liggen.
Door het slaapadviesteam van BeddenSpecialist | Inhoudelijk getoetst door slaapfysiotherapeut Hidde Hulshof (SlaapFysio)
Heel vaak. Afhankelijk van het onderzoek gaat het om ongeveer twee derde tot vrijwel alle mensen met Parkinson. De klachten zijn divers:
moeite met inslapen of doorslapen
pijn en stijfheid tijdens de nacht
vaak moeten plassen
rusteloze benen
slaapapneu en levendige dromen
slaperigheid overdag
Omdat traagheid en stijfheid 's nachts doorgaan, is de slaapkamer voor iemand met Parkinson meer dan een plek om te slapen. Het is een omgeving waarin je meerdere keren per nacht moet kunnen draaien, uit bed stappen en weer veilig gaan liggen.
Parkinson maakt bewegingen trager en kleiner, en dat geldt vooral voor bewegingen van de romp. Juist die heb je nodig om te draaien. In het Engels heet dit 'impaired bed mobility' of nachtelijke hypokinesie.
Onderzoek van neuroloog en somnoloog Maartje Louter liet zien hoe groot dit probleem is: ruim de helft van de onderzochte mensen met Parkinson (56,3 procent van 240 deelnemers) had moeite met omdraaien in bed. Wie daar last van had, sliep korter en minder efficiënt.
Een belangrijke nuance: het gaat niet om het aantal keren dat iemand draait. Doorslaggevend is of je het gevoel hebt dat je kúnt bewegen op het moment dat je dat wilt of nodig hebt. Een bed dat dat mogelijk maakt, neemt een bron van frustratie en wakker liggen weg.
Onderzoek | Opzet | Belangrijkste uitkomst |
|---|---|---|
Louter e.a. | Opzet Onderzoek onder 240 mensen met Parkinson | Belangrijkste uitkomst 56,3 procent had moeite met omdraaien in bed; zij sliepen korter en minder efficiënt |
Louter e.a. (2013) | Opzet Studie in Sleep Medicine naar bedmobiliteit en slaap | Belangrijkste uitkomst Ervaren moeite met bewegen in bed hangt samen met een lagere slaapefficiëntie |
SlaapFysio (pilot) | Opzet Kleine pilot naar slaapgedrag bij Parkinson | Belangrijkste uitkomst Verband tussen wisselende bedtijden en meer vermoeidheid; te kleine groep voor harde conclusies |
Ook hier is de keuze tussen hard en zacht te simpel. Een passend slaapsysteem geeft ondersteuning zonder je bewegingsvrijheid te beperken. We letten daarbij op vier dingen:
Waar we op letten | Waarom het telt |
|---|---|
Niet te diep wegzakken | Een matras dat je 'omarmt', vraagt meer kracht bij het draaien |
Niet te stug | Een heel hard oppervlak kan drukklachten juist verergeren |
Veerkracht | Een matras dat goed terugveert, helpt je mee bij het wisselen van houding |
Licht beddengoed | Een zwaar of stroef dekbed is voor iemand met beperkte mobiliteit een echte hindernis |
Bij Parkinson tellen details mee die je bij andere klanten minder snel bespreekt:
Bedhoogte: hoog genoeg om makkelijk op te staan, laag genoeg om met beide voeten stevig op de grond te zitten.
Een stabiele bedrand: als je op de rand gaat zitten, moet die niet inzakken.
Bediening binnen handbereik: bij een elektrisch verstelbare bodem moet de afstandsbediening makkelijk te vinden en te gebruiken zijn.
De combinatie van matras en bodem: samen bepalen ze hoe het bed reageert als je beweegt.
Een paar minuten stilliggen in de showroom zegt weinig over een hele nacht thuis. Daarom vragen we in onze winkel om echt te bewegen:
Draai een paar keer van rug naar zij en terug.
Schuif naar de rand van het bed.
Kom overeind tot zit.
Sta op en ga weer liggen.
We kijken daarbij niet alleen of het lukt, maar vooral hoeveel moeite het kost. Neem gerust je partner of mantelzorger mee: nachtelijke hulp en onrust raken vaak jullie allebei.
Ook stellen we andere vragen dan alleen 'ligt het lekker?'. Bijvoorbeeld: lukt het u om zonder veel kracht op de bedrand te komen? Wordt u wakker omdat u vastligt, omdat u pijn heeft of omdat u naar het toilet moet? Hoe verloopt een goede nacht en hoe een slechte? En merkt u verschil rond de momenten dat u medicatie neemt?
Parkinsonklachten wisselen per dag en zelfs per uur. Een advies in de winkel blijft daarom een momentopname. Daarom nemen we na levering contact op om te horen hoe de eerste weken bevallen en stellen we bij waar dat nodig is. Met een slaapmeting thuis over meerdere nachten, onderdeel van onze Meetbaar Beter Liggen-methode, zien we bovendien hoe je in je eigen bed werkelijk ligt en beweegt.
Bij klachten zoals deze werken we volgens de Meetbaar Beter Liggen-methode (MBL). We gaan daarbij niet alleen uit van hoe je denkt dat je slaapt, want 's nachts heb je je ogen dicht. In de praktijk ziet dat er zo uit:
We willen weten waar je 's nachts precies wakker van wordt: moeite met draaien, pijn, stijfheid, toiletbezoek of een combinatie daarvan. Neem gerust je partner of mantelzorger mee.
Met een sensor in je eigen bed meten we je slaaphoudingen, hoe vaak en wanneer je draait, de temperatuur en de luchtvochtigheid onder het dekbed.
We meten onder meer de breedte van schouders, lende en heup.
Op basis van intake en metingen kijken we welk matras, welke bodem, welk kussen en welk dekbed bij jou passen.
Weten hoe je écht slaapt? Beddenspecialist Houben heeft een tijdelijke bedpartner voor je; de SlaapID sensor. Een sensor die 's nachts je slaaphouding, slaapbeweging, slaapklimaat en slaapritme meet. Wij weten door te meten!
Nee. In een kleine pilot van SlaapFysio naar slaapgedrag bij Parkinson kwam een verband naar voren tussen wisselende bedtijden en meer vermoeidheid. De groep was te klein voor harde conclusies, maar het past bij wat we in de praktijk zien. Regelmatige bedtijden, een rustige avondroutine, passend licht, voldoende beweging overdag en een aangenaam slaapklimaat horen bij hetzelfde gesprek.
Een slaapadviseur behandelt geen Parkinson. Zien of horen we signalen die op meer wijzen, dan adviseren we contact met je neuroloog, Parkinsonverpleegkundige of huisarts. Denk aan:
snurken met ademstops (mogelijke slaapapneu)
heftig bewegen of praten tijdens dromen
aanhoudende pijn 's nachts
extreme slaperigheid overdag
Wie | Waarvoor |
|---|---|
Neuroloog, huisarts of Parkinsonverpleegkundige | De behandeling van Parkinson, medicatie en medische slaapklachten zoals slaapapneu of heftig bewegen tijdens dromen |
Slaapadviseur in onze winkel | Een slaapomgeving die comfort, zelfstandigheid en veiligheid ondersteunt: matras, bodem, bedhoogte en beddengoed |
Een matras dat goed ondersteunt, de druk verdeelt en voldoende terugveert, zodat je met weinig kracht kunt draaien. Te zacht laat je wegzakken, te hard geeft drukpunten. Test het altijd door erin te bewegen.
Voor veel mensen wel, vooral om makkelijker rechtop te komen. Let wel op een stabiele bedrand, een goede bedhoogte en een bediening die je ook 's nachts makkelijk kunt gebruiken.
Parkinsonklachten wisselen sterk, onder meer door de werking van medicatie gedurende de nacht. Daarom is een meting over meerdere nachten waardevoller dan één momentopname, en bespreek je grote schommelingen best met je neuroloog.
Graag. Zij zien vaak wat er 's nachts gebeurt en worden er zelf ook door geraakt. Hun ervaring helpt ons een slaapsysteem te kiezen dat voor jullie allebei werkt.
Niet de ziekte zelf. Wel kunnen we helpen een slaapomgeving te creëren die comfort, zelfstandigheid en veiligheid ondersteunt. Medische klachten horen bij je arts of neuroloog.
Hidde Hulshof is slaapfysiotherapeut en oprichter van SlaapFysio. Hij begeleidt topsporters, traint paramedici en beddenspeciaalzaken en onderzoekt de relatie tussen slaapgedrag en fysieke klachten, waaronder een pilot naar slapen met Parkinson. Hij werkt mee aan de Meetbaar Beter Liggen-methode die wij gebruiken.
Lees ook
Louter M, van Sloun RJ, Pevernagie DA, e.a. Subjectively impaired bed mobility in Parkinson disease affects sleep efficiency. Sleep Medicine, 2013.
Louter M, e.a. Onderzoek naar slaapklachten en bedmobiliteit bij Parkinson (240 deelnemers).
Li S, Lin Q, Bao Y, e.a. Impaired night-time mobility in patients with Parkinson's disease: a systematic review. Frontiers in Aging Neuroscience, 2023.
SlaapFysio. Pilot slaapgedrag bij Parkinson (niet gepubliceerd, kleine steekproef).