Stijf wakker door Bechterew? Lees wat een matras, bodem en slaaphouding wel en niet kunnen doen, met advies van slaapfysiotherapeut Hidde Hulshof.
Word je stijf of met pijn wakker? Laat je slaap meten.
Een matras of bedbodem geneest de ziekte van Bechterew niet. Wel kan een goed afgestemd slaapsysteem het makkelijker maken om 's nachts van houding te wisselen, druk beter te verdelen en een stabiel slaapklimaat te houden. Bij nachtelijke rugstijfheid is bewegelijk blijven de sleutel. Er bestaat dus geen standaardantwoord als 'hard' of 'zacht': de juiste keuze hangt af van waar jij 's nachts precies wakker van wordt. De medische behandeling blijft bij je huisarts of reumatoloog.
De ziekte van Bechterew (ankyloserende spondylitis) is de bekendste vorm van axiale spondyloartritis: een ontstekingsreuma die vooral de wervelkolom en de bekkengewrichten raakt. De rugpijn die daarbij hoort, gedraagt zich anders dan pijn door overbelasting. Ze wordt vaak erger als je stilligt en minder zodra je in beweging komt.
Dat verklaart een patroon dat veel mensen herkennen: je valt redelijk in slaap, maar in de tweede helft van de nacht word je wakker met een stijve onderrug of pijn rond je bekken. 's Ochtends heb je tijd nodig om op gang te komen. Rust is nodig om te herstellen, maar lang onbeweeglijk liggen maakt de stijfheid juist groter.
Daar komt een tweede mechanisme bij. Pijn onderbreekt de slaap, een korte of onrustige nacht maakt je gevoeliger voor pijn, en vermoeidheid maakt het lastiger om overdag actief te blijven. Zo kunnen klachten elkaar in stand houden.
Vaker dan veel mensen denken. In een systematische review en meta-analyse uit 2023 (Salari e.a.) werden 18 studies met samen 5.840 deelnemers gecombineerd. Ongeveer 53 procent van de mensen met ankyloserende spondylitis had last van een verstoorde slaap. Slecht slapen is bij deze aandoening dus eerder regel dan uitzondering, al verschilt het probleem per persoon.
Een Chinese case-controlstudie (Li e.a., 2012) liet zien dat slaapproblemen bij Bechterew samenhangen met meer pijn, een hogere ziekteactiviteit en meer somberheid en angst. En een review van Deodhar e.a. (2019) wijst erop dat slaap bij axiale spondyloartritis nog vaak alleen met vragenlijsten wordt gemeten, terwijl objectieve metingen over meerdere nachten een vollediger beeld geven.
Onderzoek | Opzet | Belangrijkste uitkomst |
|---|---|---|
Salari e.a. (2023) | Opzet Systematische review en meta-analyse van 18 studies met 5.840 deelnemers | Belangrijkste uitkomst Ongeveer 53 procent van de mensen met Bechterew had een verstoorde slaap |
Li e.a. (2012) | Opzet Chinese case-controlstudie | Belangrijkste uitkomst Slaapproblemen hangen samen met meer pijn, een hogere ziekteactiviteit en meer somberheid en angst |
Deodhar e.a. (2019) | Opzet Review naar hoe slaap wordt gemeten | Belangrijkste uitkomst Slaap wordt vaak alleen met vragenlijsten gemeten; objectieve metingen over meerdere nachten geven een vollediger beeld |
Die vraag krijgen we in onze winkel vaak, en het eerlijke antwoord is: geen van beide als uitgangspunt. Wat telt, is of het slaapsysteem past bij jouw lichaam en jouw klachten. We letten daarbij op vier dingen:
Waar we op letten | Waarom het telt |
|---|---|
Ondersteuning | Je wervelkolom ligt goed in zowel rug- als zijligging: niet doorgezakt en ook niet geforceerd recht |
Drukverdeling | Minder drukpunten bij schouders en heupen, zodat je daar niet wakker van wordt |
Veerkracht | Een matras dat terugveert maakt het makkelijker om met weinig kracht te draaien. Wie diep wegzakt, ligt als het ware vast |
Het hele systeem | Matras, bedbodem en hoofdkussen werken samen. Een andere bodem kan de reactie van hetzelfde matras merkbaar veranderen |
Wie een meer voorovergebogen houding heeft, heeft vaak een andere kussenhoogte nodig dan iemand met een rechte rug. Dat stemmen we af tijdens het proefliggen, liggend op de rug en op de zij.
Een grotere dan je zou verwachten. Te warm liggen geeft een onrustiger slaap en meer wakker worden. Te koud kan bij sommige mensen met Bechterew de stijfheid juist versterken. Mik daarom op een koele, voorspelbare slaapkamer en kies bedtextiel dat warmte en vocht goed afvoert. Een zwaar, log dekbed is minder handig: het maakt draaien lastiger en houdt warmte vast.
Situatie | Wat het doet | Wat helpt |
|---|---|---|
Te warm | Wat het doet Een onrustiger slaap en vaker wakker worden | Wat helpt Een koele slaapkamer en bedtextiel dat warmte en vocht goed afvoert |
Te koud | Wat het doet Kan bij sommige mensen met Bechterew de stijfheid versterken | Wat helpt Een voorspelbare temperatuur die 's nachts ongeveer gelijk blijft |
Zwaar, log dekbed | Wat het doet Maakt draaien lastiger en houdt warmte vast | Wat helpt Een licht dekbed dat vocht goed afvoert |
Bij klachten zoals deze werken we volgens de Meetbaar Beter Liggen-methode (MBL). We gaan daarbij niet alleen uit van hoe je denkt dat je slaapt, want 's nachts heb je je ogen dicht. In de praktijk ziet dat er zo uit:
We willen weten waar je 's nachts precies wakker van wordt: pijn, stijfheid, warmte, moeite met draaien of een combinatie daarvan. Dat onderscheid bepaalt welke kant we op zoeken.
Met een sensor in je eigen bed meten we je slaaphoudingen, hoe vaak en wanneer je draait, de temperatuur en de luchtvochtigheid onder het dekbed.
We meten onder meer de breedte van schouders, lende en heup.
Op basis van intake en metingen kijken we welk matras, welke bodem, welk kussen en welk dekbed bij jou passen.
Wie | Waarvoor |
|---|---|
Huisarts of reumatoloog | De behandeling van axiale spondyloartritis. Volgens de internationale ASAS-EULAR-aanbevelingen (update 2022) gaat het om een persoonlijke aanpak, regelmatige controle, oefentherapie en beweging, en waar nodig medicatie zoals ontstekingsremmers (NSAID's) |
Slaapadviseur in onze winkel | De vertaalslag van jouw slaapgedrag naar de slaapproducten die het beste bij je passen: matras, bodem, hoofdkussen en dekbed |
Merk je dat je nachtelijke pijn duidelijk toeneemt of verandert? Bespreek dat dan altijd eerst met je arts.
Weet je waar je 's nachts wakker van wordt: pijn, stijfheid, warmte of moeite met draaien?
Kun je zonder veel inspanning omdraaien, of zak je weg in je matras?
Ligt je wervelkolom recht als je op je rug en op je zij ligt?
Is je slaapkamer koel en blijft de temperatuur 's nachts ongeveer gelijk?
Is je dekbed licht genoeg en voert het vocht goed af?
Twijfel je bij een of meer punten? Kom dan langs voor een slaapgesprek in onze winkel.
Niet per definitie. Een te hard matras kan drukpijn geven bij schouders en heupen, een te zacht matras laat je wegzakken waardoor draaien moeilijker wordt. Het gaat om de juiste ondersteuning voor jouw lichaamsbouw en klachten, liefst bepaald op basis van een meting.
Er is niet één beste houding. Belangrijk is dat je wervelkolom zowel in rug- als zijligging goed wordt ondersteund en dat je makkelijk kunt wisselen. Veel fysiotherapeuten adviseren mensen met Bechterew om ook regelmatig op de rug te slapen met een niet te hoog kussen. Overleg dit met je eigen fysiotherapeut.
Dat kan, maar het is geen must. Sommige mensen liggen prettiger met het hoofd- of voeteneind iets omhoog of komen er makkelijker mee overeind. Probeer het in de winkel uit en kijk of het bij jouw klachten past.
Nee. Bechterew is een ontstekingsreuma die medisch behandeld wordt. Een passend slaapsysteem kan wel bijdragen aan comfort, minder drukpunten, een prettiger slaapklimaat en makkelijker bewegen tijdens de nacht.
Axiale spondyloartritis is de overkoepelende naam voor ontstekingsreuma van de wervelkolom en bekkengewrichten. De ziekte van Bechterew (ankyloserende spondylitis) is de klassieke vorm daarvan, waarbij op röntgenfoto's al veranderingen te zien zijn.
Hidde Hulshof is slaapfysiotherapeut en oprichter van het platform SlaapFysio. Hij traint paramedici, topsporters, bedrijven en beddenspeciaalzaken en doet onderzoek naar slaap, slaapgedrag en fysieke klachten. Hidde is betrokken bij de ontwikkeling van de Meetbaar Beter Liggen-methode die wij in de winkel gebruiken.
Salari N, Sadeghi N, Hosseinian-Far A, e.a. Prevalence of sleep disturbance in patients with ankylosing spondylitis: a systematic review and meta-analysis. Advances in Rheumatology, 2023.
Li Y, Zhang S, Zhu J, Du X, Huang F. Sleep disturbances are associated with increased pain, disease activity, depression, and anxiety in ankylosing spondylitis: a case-control study. Arthritis Research & Therapy, 2012.
Deodhar A, Gensler LS, Magrey M, e.a. Assessing Physical Activity and Sleep in Axial Spondyloarthritis: Measuring the Gap. Rheumatology and Therapy, 2019.
Ramiro S, Nikiphorou E, Sepriano A, e.a. ASAS-EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Annals of the Rheumatic Diseases, 2023.